Yazı Detayı
17 Ocak 2014 - Cuma 10:04 Bu yazı 1573 kez okundu
 
MARDİN VE ÇARŞILARI
ABDULLAH ORTAÇ
aortac47@gmail.com
 
 

Mardin, tarihin en köklü uygarlıklarını koynunda büyütmüş, kültürler kavşağı Anadolu’nun en görkemli parçalarından biri. Pek çok medeniyete tanıklık etmiş bu kadim şehri keşfetmenin en iyi yolu yürümek. Şehri tanıdıkça görüyoruz ki Mardin’de olmak, çok kültürlü ve çok renkli bir yerde soluk alıp vermek demek. Prenseslere layık ışıltılı bir gerdanlığa benzetilen Mardin’de görülmeye değer yer çok. Şehrin merkezinde boylu boyunca uzanan ana caddeden yukarı doğru tırmandığınızda, Mardin’in güzelliği sizi de etkilemeye başlayacak. Rüzgârlı terasların altından geçerek sokakları birbirine bağlayan abbara isimli küçük tünellerde güvende; eski bir evin terasına konuk olduğunuzda, alabildiğine ferah ve engin hissedeceksiniz. Tıpkı şehrin çocukları gibi... 

KÜLTÜRLER KAVŞAĞI  
Mardin, Diyarbakır Havzası’nın hemen kıyısında dev bir yüzük taşını andıran kalenin etrafında, usta bir el tarafından yapılmış göz alıcı bir süsleme gibi duruyor. Mardin’de hemen her köşe başı, yeni bir fotoğraf karesine ya da yeni bir sürprize açılıyor. Taş konakların işlemeli pencerelerinden Mardin Ovası’nın sonsuzluğunu izleyen kadınlar, medrese ya da kilise önlerinde nazar boncukları satan çocuklar, gümüş işleme atölyelerinde çalışan zanaatkârlar... Yanınızda rehber kitaplar olsa bile çocuklar size her an rehberlik etmeye hazır. Kasımiye Medresesi’nin dillere destan güzelliğiyle tanıştığınızda şehrin tam kalbindesiniz demektir. Ulu Cami ve Mardin Müzesi biraz daha ileride. Mardin Kalesi ise tam tepede. Kırklar Kilisesi ve Revaklı Çarşı derken işte karşınızda bütün Mardin evlerinin az çok aynı açıyla yüzünü döndüğü manzara: Yukarı Mezopotamya Ovası’nın baş döndürücü bozluğu… Ovanın kıpırtısızlığına karşı, binlerce yılın birikimiyle vakur bir başı andıran dev bir kültür kenti. Bu boz denize dalıp gitmek isteyenler için en ideal mekânlardan biri kalenin eteklerindeki Zinciriye Medresesi’nin çevresi. Deyrulzaferan Manastırı’nı görmek içinse şehrin biraz dışına çıkmalısınız.  

DOĞUNUN BEREKETİ 
Mardin’de taşın şiirine kulak verirken yolumuz ana yolun güneyinde genişçe bir alana yayılan çarşı bölgesine düşüyor. Burada sadece birbirinden güzel ipek dokumalara değil, her çeşit işlemeli ve işlemesiz kumaşa, Orta Doğu’dan getirilmiş şallardan Hint işi batiklere kadar hemen her zevke göre bir şeylere rastlamak mümkün. Turistlerin dev bir panayır alanına bakar gibi meraklı gözlerle incelediği çarşı bölgesi, Mardin’in bir zamanlar sahip olduğu ticari canlılığın izlerini hâlâ taşıyor. Kentin ana caddesi de geleneksel ve modern dükkânların bir arada bulunduğu bir çeşit çarşıya dönüşmüş. Çocukluk anılarımızın cazibesine kapılıp, ana yol üzerinde fazlasıyla dikkat çeken stüdyoların vitrinlerindeki Mardin hatırası fotoğraflarına yöneliyoruz. Çoğunluğu gece çekilmiş, ışıklar içindeki kent fotoğraflarının süslediği stüdyo vitrinleri, insana adeta Mardin fotoğrafları sergisi keyfi yaşatıyor. Çekiçlerin ritmik melodisinin peşinden giderek köşe başını döndüğümüz anda kendimizi Bakırcılar Çarşısı’nda buluyoruz. Bakırın, ustaların elinde bakraçlara, tepsilere, cezvelere dönüşmesine; ince ince desenlerle bezenmesine tanık oluyoruz. Gün boyu ustalık yüklü havayı soluyarak ter döken kalaycılar da bakırcılarla yan yana. Tahta kepenkli bu geleneksel dükkânlar asırlardır olduğu gibi yine zamana direnmeyi sürdürüyor.   

Mardin’de Dünyanın hiçbir yerinde olmayan çarşı düzeni var. Esnafların Mesleklerine göre düzenlenmiş çarşı düzeni ve Esnaflık anlayışı bulanan Mardin ilinde Mesleklere göre isimlendirilmiş Çarşılar mevcuttu.Ayakkabıcılar Çarşısı,Bakkallar Çarşısı,Kazancılar Çarşısı,Ayakkabıcılar Çarşısı,Kassaplar Çarşısı gibi önemli Kültürleri bağrında barındıran Çarşı Kültürü Mardin’e has bir özeliktir.

  REVAKLI ÇARŞI(SOK TEHT)

Mardin il merkezinde Reyhaniye Camisi’nin batısında bulunan Revaklı Çarşı’nın yapım tarihi bilinmemektedir. Kitabesi günümüze gelemediği gibi kaynaklarda da kimin tarafından yaptırıldığı konusunda yeterli bir bilgi bulunmamaktadır. Çevresindeki revaklardan ötürü bu çarşıya Revaklı Çarşı ismi verilmiştir.

 Kesme taştan yapılmış olan çarşı ortasından geçen bir yolun iki yanında sıralanmış revaklar ve arkalarındaki beşik tonozlu dükkânlardan meydana gelmiştir. Çarşının doğusunda önünde çapraz tonozlu bir revak başlangıcı olan ve oldukça derin biçimde bir eyvan görünümünde bir dükkân yer almaktadır. Revak sıralarının güneyde bittiği yerde çarşının diğer bölümlerine geçen basamaklara yer verilmiştir. Değişik dönemlerde yapılan onarımlarla da çarşı özelliğini büyük ölçüde yitirmiştir.

  Kayseriyye (Bezestan) (Merkez) (SOK İL KAYSERRİYYE)

 Mardin ana caddesinin güneyindeki Ulu Cami’nin kuzeyinde ve çarşı içerisinde bulunan Kayseriyye’nin büyük bir bölümü yıkılmıştır. Kitabesi günümüze gelemediğinden yapım tarihi konusunda kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Halk arasında Bedesten ismi ile de tanınmaktadır. Değişik zamanlarda yapılan onarımlarla orijinalliğinden uzaklaşmış ve büyük bölümü yıkılmıştır.

 Bazı kaynaklarda ve kayıtlarda Kayseriyye’nin 1487-1502 yıllarında yapıldığı konusunda notlara rastlanmıştır. A.Gabriel bu yapının Ulu Cami’nin vakfı olduğunu ileri sürerek XVI.yüzyıla tarihlendirmiştir. Bu yapının 1480-1500 yıllarında yapıldığı da ileri sürülmüştür. Kasım Padişah Medresesi vakfı arasında isminin Kayseriyye olarak geçmesinden ötürü Kayseriyye ismi buraya verilmiştir.

 Yapı kesme taştan yapılmış olup, güneyindeki çarşı içerisine açılan bir sıra tonozlu dükkân bulunmaktadır. Dikdörtgen planlı olup, ortaya koyduğu plan şeması ile Osmanlı bedestenleri ile benzerlikleri görülmektedir. Mardin yöresinde uygulanan bir paye etrafında dört çapraz tonoz sistemine dayanılarak yapılmış bir bedesten örneğidir.

 Günümüze gelen kalıntılarda bu bölümlerin içerisinde derin nişler olduğu görülmektedir. Kayseriyye’nin üst örtüsü çapraz tonozlu olup, içerisi de payelerle üç bölüme ayrılmıştır. Ayrıca bu payelerin üzerlerinde iç kısımların aydınlatılması için kare şeklinde delikler açılmıştır.

 KAZANCILAR ÇARŞISI(SOK İL KAZANCİYE)

"Kazancılar Çarşısı" da denir. Mardin’de kullanılan mutfak eşyaları ile yemek takımlarının tamamına yakını bakırdan oluşurdu. Bu nedenle bakırcılık mesleği Mardin’de yaygındı. Külçe olarak getirilen bakır madeni eritilir ve en küçük yemek tabağından en büyük kazanların yapımına kadar ev eşyası yapımında kullanılırdı. Bakıcılar çarşısına giren bir kişi, bakırı döven tokmak seslerinden ne kimselere sesini duyururdu ne de kendi sesini duyabiliyordu. Bu çarşı tamamen bakırcı esnafına aitti. Günümüzde bu iş yaşatılmaya çalışılmaktadır.

 Mardin’de XVI.yüzyıldan itibaren çarşılar yapılmıştır. Bunlardan Revaklı Çarşı, Aktarlar Çarşısı, Çarıkçılar Çarşısı ve Marangozlar Çarşısı şehir merkezinde yapılmıştır. Bu yapılar değişik zamanlarda yapılan onarımlarla özelliğini yitirmişlerdir. XIX.yüzyılın sonlarında ve XX.yüzyılın başlarında yapılmış Sipahiler Çarşısı, Un Çarşısı, Ayakkabıcılar Çarşısı, Hasan Ayyar Çarşısı, Nalburiyeciler Çarşısı, Kasaplar Çarşısı, Tellallar Çarşısı, Kapalı Çarşı, Meşkin Çarşısı, Kuyumcular Çarşısı, Bilebil Çarşısı, Gümüşçüler Çarşısı, Cumhuriyet Çarşısı, Manifaturacılar Çarşısı, Bakırcılar Çarşısı ve Baharatçılar Çarşısı bulunmaktadır. Ancak bu çarşıların mimari ve sanat tarihi yönünden önemi bulunmamaktadır.

 

 
Etiketler: MARDİN, ÇARŞILARI
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
01 Kasım 2017
Sözünde Durmak
10206 Okunma.
10 Ekim 2017
Protranslate ile Işık Hızında Makale Tercümesi Yaptır!
521 Okunma.
29 Eylül 2016
DERNEK VE VAKIFLAR BİNA İÇİN Mİ,İNSANLAR İÇİN Mİ KURULUR?
1498 Okunma.
18 Haziran 2016
MARDİN STK'LARI GEREKTİĞİ GİBİ ÇALIŞIYOR MU?
1307 Okunma.
13 Nisan 2016
MARDİNDE YETİŞEN ŞİFALI BİTKİLER VE KULLANIM ALANLARI
1690 Okunma.
27 Mart 2016
ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ TANITIM ETKİNLİĞİ
998 Okunma.
22 Ocak 2016
GÜNDEM OLUŞTURMAK…
1019 Okunma.
06 Aralık 2015
SESSİZ KALMAYACAĞIZ!
1323 Okunma.
18 Eylül 2015
EMEKLİLER AĞIR YARA ALDI
1211 Okunma.
20 Ağustos 2015
HER ŞEYE DUYARSIZ HALE GELDİK!
1124 Okunma.
21 Haziran 2015
BUGÜN BABALAR GÜNÜ......
1010 Okunma.
30 Mart 2015
SEÇİME GİDERKEN...
949 Okunma.
11 Şubat 2015
FESHANE..MARDİN TANITIM GÜNLERİ...YAKALANAN BAŞARI...
1763 Okunma.
04 Haziran 2014
MARDİN BÜYÜKŞEHİR VE ARTUKLU BELEDİYE BAŞKANLARINA AÇIK MEKTUP
3177 Okunma.
04 Mayıs 2014
MARDİNSPOR'A GEREKEN DESTEK ACİLEN SAĞLANMALIDIR!
2065 Okunma.
23 Şubat 2014
SÖZ VERMEK!,SÖZ VERMEK!
1869 Okunma.
04 Şubat 2014
SUYU İDARELİ KULLANALIM!
1607 Okunma.
28 Aralık 2013
AZİM VE BAŞARI....
916 Okunma.
10 Aralık 2013
MARDİN'E DAİR......
1590 Okunma.
06 Aralık 2013
''SEVGİNİN KUCAĞINDA''
1249 Okunma.
06 Kasım 2013
KÜÇÜK PEMBE KURDELE!
1308 Okunma.
02 Kasım 2013
Mardin’de Aday Adayları Belli, Peki Aday Kim Olacak?
2639 Okunma.
24 Eylül 2013
2.MARDİN TANITIM GÜNLERİNİN ARDINDAN
2011 Okunma.
29 Ağustos 2013
MARDİN BİTKİLERİ VE KULLANIM ALANLARI
12674 Okunma.
23 Ağustos 2013
KİMYASAL SİLAHLAR ve KORUNMA YOLLARI
1858 Okunma.
03 Haziran 2013
SOSYAL MEDYA GERÇEKTEN BİR BELA MIDIR?
1636 Okunma.
14 Mayıs 2013
MARDİN KABUĞUNU KIRMAYA HAZIRLANIYOR!
1475 Okunma.
10 Mart 2013
Size uzanan Elleri Boş Çevirmeyiniz!
1261 Okunma.
13 Şubat 2013
SINAV KAYGISI
1264 Okunma.
Haber Yazılımı