6331 Sayılı Kanun Çocuk ve Genç İşçileri Ne Kadar Koruyor?

Türkiye’de iş kazaları, meslek hastalıkları ve kayıt dışı istihdamın en görünmeyen yüzünü, çocuk ve genç işçiler ile stajyer öğrenciler oluşturuyor. Sanayi, tarım ve hizmet sektörlerinde, eğitim çağındaki binlerce genç, henüz gelişimlerini tamamlamadan çalışma hayatına dahil ediliyor. Bu durum, iş sağlığı ve güvenliği açısından ciddi soru işaretleri yaratıyor. A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Nezaket Kaya, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun genç çalışanları ne ölçüde koruduğunu değerlendirdi.

Kanun Genç Çalışanları Nasıl Kapsıyor?
Kaya, 6331 sayılı Kanun’un 2012 yılında yürürlüğe girdiğini hatırlatarak, “Kanun, her çalışanın güvenli ve sağlıklı koşullarda çalışmasını hedefliyor. Çocuk ve genç çalışanlar, kanun kapsamında ‘özel politika gerektiren gruplar’ arasında yer alıyor. Bu, işverenin genç çalışan veya stajyer için yaşını, fiziksel ve ruhsal gelişimini dikkate alarak ayrı risk değerlendirmesi yapması gerektiği anlamına geliyor” dedi. Kaya, işverenlerin sorumluluklarını şöyle özetledi: “İşe başlamadan önce sağlık muayenesi yaptırmak, yaşa uygun iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek, tehlikeli işlerde çalıştırmamak ve genç işçilerin maruz kalabileceği riskleri önceden belirlemek zorunda. Ancak sahada, özellikle küçük atölyeler, tarım alanları ve meslek liselerindeki staj uygulamalarında bu kurallar çoğu zaman ihmal ediliyor.”

Sahadaki Gerçekler
TÜİK’in 2023 verilerine göre Türkiye’de çalışan çocuk sayısı 720 bini geçti. Bu gençlerin büyük bölümü tehlikeli veya ağır işlerde yer alıyor. Oysa mevzuat çok açık: 18 yaşını doldurmamış gençler tehlikeli işlerde çalıştırılamaz, 14 yaş altındaki çocuklar hiçbir şekilde çalıştırılamaz ve 15–18 yaş arası gençlerin günlük çalışma süresi 7 saati, haftalık süresi 35–40 saati geçemez. Kaya, bu kuralların özellikle kayıt dışı işyerlerinde ve staj uygulamalarında sık sık ihlal edildiğini vurguladı: “Meslek lisesi öğrencileri, staj adı altında tam zamanlı işçi gibi çalıştırılıyor. Oysa stajyer öğrenciler de işyerindeki tüm sağlık ve güvenlik önlemlerinden yararlanmak zorunda.”

Çözüm: Eğitim ve Bilinçlendirme
Nezaket Kaya, çözümün yalnızca cezai yaptırımlarda değil, eğitim ve bilinçlendirmede yattığını söyledi: “Gençler erken yaşta iş güvenliği kültürü ile tanışırsa, hem kendilerini hem iş arkadaşlarını koruyabilir. 6331 sayılı Kanun’un gerçek anlamda uygulanması ancak kültürel bir dönüşümle mümkündür. Meslek liselerinde iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin güçlendirilmesi, ailelerin farkındalığının artırılması ve işverenlerin sorumluluk bilinci, çocuk işçiliğin ve staj sömürüsünün önlenmesinde kritik rol oynuyor.”

‘’Bir çocuğun yeri tezgâh başı değil, okuldur’’
Kaya, gençlerin ülkenin geleceği olduğunu vurgulayarak, “Çocuklar ve gençler üretim gücü değil, yarının sahibi. Kanun maddeleri bir çerçeve sunar; ancak gerçek koruma toplumun vicdanı, kurumların duyarlılığı ve işverenlerin sorumluluk bilinci ile mümkün olur. Bir çocuğun yeri tezgâh başı değil, okuldur. Bir gencin yolu karanlık bir atölyeden değil, güvenli ve aydınlık bir gelecekten geçmelidir” dedi.

ARTUKLU HABER AJANSI